ŞAH DAMARI TIKANIKLIĞI / DARLIĞI

Şah damarı darlığı veya tıkanıklığının en sık sebebi damar sertliğidir (ateroskleroz). Karotis (şah damarı), boynumuzun her iki yanında yerleşen ve beynimize kan götüren iki önemli atardamardır.

Boynumuzun her iki yanında bulunan ve beynimize kan götüren iki önemli atardamarlara, karotis (şah damarı) adı verilir. Beynimizin için gerekli olan kanın çok önemli bir kısmı şah damarları yoluyla taşınır. Şah damarı darlığı veya tıkanıklığının en sık sebebi damar sertliğidir (ateroskleroz).

Damar sertiği için başlıca risk farktörleri:

  • Obesite (aşırı kilo)
  • Hareketsiz yaşam stili
  • Sigara kullanımı
  • Şeker hastalığı
  • Hipertansiyon
  • Yüksek kan kolestrol düzeyi

Şahdamarı Darlığı / TıkanıklığıDamar sertliği hastalığı, vücudumuzdaki tüm damarları etkilediği gibi şah damarında da darlıklara yol açar. Zaman içinde şah damarlarının içinde yağ ve kireçten oluşan bir tabakanın birikmesine neden olur. Şah damarı içinde biriken bu kireç tabakası, zamanla kalınlaşarak damar çapında ciddi darlıklar oluşturabilir. Bu darlıklar, şah damarı yoluyla beyni besleyen kan mikatarında azalmaya neden olur. Şah damarındaki kan akımının kritik bir düzeyin altına düşmesi durumunda, beynin beslemesi bozulmaya başlar. Beyine giden kan akımın yetersiz kalması durumuna “iskemi” adını veriyoruz. Şah damarında kireçlenme nedeniyle oluşan darlıklar, uygun şeklide ve zamanında tedavi edilmediği takdirde, ilerleyerek tam bir şah damarı tıkanıklığına neden olabilir.
Damar sertliğinden daha seyrek olarak, travmaya bağlı damar yırtılması (diseksiyon), boyun bölgesine uygulanan ışın tedavisi, boyun damarlarında darlığa neden olabilir.

Şah damarı darlıkları ve tıkanıklarının belirtileri

Şah damarındaki darlık veya tıkanıklık nedeniyle beyine ihtiyacı olan yeterli kanın gitmediği durumda, hastada geçici bazı şikayet ve belirtiler ortaya çıkmaya başlar. 24 saatte az süren ve kalıcı olmayan bu belirti ve şikayetlere “Geçici iskemik atak” adını veriyoruz. Şah damarı darlığı olan bir hastada görülen geçici iskemik ataklar, karotis damarındaki  kireç tabakasından kopan küçük pıhtı parçacıklarının, küçük beyin damarlarını kaçıp, ani tıkanması sonucunda gelişir.

En sık görülen geçici iskemik atak şikayetleri şunlardır:

  • Kolda, bacakta veya yüzde uyuşma
  • Kolda, bacakta veya vücudun yarısında kuvvet kaybı,
  • Yüz yarısında felç
  • Bulanık görme veya görme kaybı
  • Konuşma güçlüğü veya konuşmama
  • Konuşulanları anlayamama
  • Şiddetli başdönmesi / denge kaybı
  • Bilinç kaybı

Geçici iskemik ataklar, “uyarıcı inmeler” dir. Hastayı, yaklaşmakta olan bir kalıcı inme ve felç riski yönünden uyaran “öncü” ataklardır. Geçici iskemik ataklara neden olan karotis damarı darlığı, uygun şekilde tedavi edilmezse, hastada kalıcı iskemik inme / felç durumu gelişebilir.
Şah damarı darlıkları, hastaların önemli bir kısmında ani ve kalıcı bir inme öncesinde şiakyet oluşturmayabilir. Bu nedenle, 60 yaşından sonra veya damar sertliği için ikiden fazla risk faktörü olan kişilerde daha erken yaşlarda (doktorunuzun önereceği) olmak üzere, şahdamarı kireçlenmesi / daralması yönünden check-up yapılması uygundur.

Şah damarında darlık
Şah damarı darlığı ve tıkanıklığı tanısı nasıl konulur?

Şah damarı darlıklarının teşhisi için yapılabilecek testler:

  • Doppler ultrasonografi
  • MR anjiografi
  • BT anjiografi
  • Kateter anjiografisi (DSA)

Şah damarı darlığı şüphesi olan hastalarda teşhis için yapılması gereken ilk test, boyun damarlarına yönelik bir Doppler ultrasonografi incelemesidir. Doppler Ultrasonografi’de şah damarı darlığı veya tıkanıklığı saptanan hastalarda tedavi planlaması için Manyetik Resonans Anjiografi (MRA), Bilgisayarlı Tomografi Anijografi (BTA) veya kateter anjiografisi (DSA) yapılması gerekebilir.

Şah damarı darlıklarının tedavi yöntemleri

Şah damarı darlığı olan hastalarda kalıcı bir inme ve felç gelişme olasılığını oratadan kaldırmak için gerekli önlem ve tedaviler uygulanır.

Darlığın damar çapı olarak %50’ye ulaşmadığı hastalarda risk faktörlerinin kontrolü ve ilaç tedavisi yeterli olabilir:

  • Yaşam şeklinin değiştirilmesi: Hareket ve hastaya uygun sağlıklı  beslenme
  • Sigaranın bırakılması
  • Kan basıncı, kan şekeri ve kolestrol düzeylerinin kontrol altına alınması
  • Pıhtı önleyici ilaçlar

Şah damarındaki darlığın %60-70 düzeyine ulaştığı durumlarda ilaç tedavisi yetersiz kalır ve ilaç tedavisine ek olarak girişimsel bir tedaviye ihtiyaç duyulur. Yapılan çalışmalar sonucunda boyun atardamarlarında %60 ve üstü darlık gelişmiş hastalarda ilaç tedavisine ek olarak girişimsel bir müdahalenin yapılmasının, inme / felç geçirme olasılığını anlamlı oranda azalttığı görülmüştür. İnme önleyici bu müdahele, açık cerrahi (endarterektomi) veya stentleme yöntemiyle yapılmaktadır. Açık cerrahi (endarterektomi), kalp-damar cerrahları tarafından uygunan bir ameliyattır. Bu ameliyatta, şah damarı kesilerek açılır ve damar içinde darlık oluşturan yağ ve kireç tabakası kazınarak çıkartılır.
Karotis stentleme işlemi, nöroradyologlar tarafından uygulanır. Şah damarı stentleme, herhangi bir cerrahi kesi yapmadan damar içinden (endovasküler yolla) uygulanır. Kateter adı verilen özel tüplerle darlık bölgesine damar içinde ulaşılır ve şah damarının daraldığı bölgede bir metal kafes (stent) açılarak, damar normal çapına geri döndürülür.

 

İstanbul Tıp Fakültesi

İstanbul Tıp Fakültesi Cerrahi Binası
Radyoloji Anabilim Dalı, Nöroradyoloji Bilim Dalı
Çapa - İstanbul
Telefon (Çapa): 0530-689 4313

 

Koç Üniversitesi Hastanesi

Koç Üniversitesi Hastanesi
Davutpaşa Caddesi No:4
Topkapı - İstanbul

Telefon (Koç Üniv.): 0850 250 8250